Je zal het zelden meemaken dat een zwarte vrouw de straten bewandeld met een torenhoge of slechts een heel kleine afro. Integendeel probeert ze al jaren het kroezig aspect van haar identiteit te verbergen. Waarom? De vrees om uitgelachen te worden overheerst.
Van kroes naar glad
“Kroeshaar is moeilijk te kammen”, is het meest gebruikt argument die vrouwen gebruiken ter verdediging. “Onzin”, vindt Mireille Liong A Kong. Zelf is zij een bekeerde kroesharige en heeft via haar boeken over kroeshaar vooral zwarte vrouwen geprobeerd te overtuigen hoe mooi puur natuur wel kan zijn. “Als je kroeshaar met een kam gaat kammen die daar niet voor geschikt is en daarbij een methode hanteert die niet geschikt is, dan is kroeshaar moeilijk ja. Het is hetzelfde als wanneer je zegt glad haar is moeilijk want je kan het nauwelijks kammen met een afro kam en kwikwiba en twists blijven niet zitten”. Zoals gebruikelijke binnen de Afro- Atlantische cultuur beginnen meisjes met de metamorfose van meisje naar jonge vrouw door het ‘relaxen’, of duidelijker gesteld het glad maken, van hun haar. Want… “dan moet je er volwassener uitzien”, zoals de ouders dan stellen. De metamorfose wordt meestal rond de leeftijd van 12 jaar ingeluid. Het komt vaak overeen met de periode dat het meisje van de lagere school promoveert naar een hoger opleiding. Voor Mireille gebeurde dit op haar veertiende. “Ik was 14 en zoals je weet is het op die leeftijd erg belangrijk om er volwassen uit te zien. Aangezien ik nog vanaf mijn zesde een afro had gedragen, was een nieuw kapsel extra welkom. In eerste instantie was ik dan ook dolblij met mijn nieuw ‘grote mensen’ kapsel. Helaas was de blijdschap niet van lange duur”. Vanaf haar veertiende ervaarde Mireille haar chemisch glad haar als lastig. Omdat ze van sporten hield, had zij na de eerste zweetdruppels meer gelijkenis met een verzopen kat. Het ergste was voor haar de procedure van chemisch gladmaken. “De brandende crème die altijd wel wondjes veroorzaakte, maakte het er niet beter op. Toch nam ik dit echter ook voor lief, omdat ik niet wist wat ik anders met mijn haar moest. Ik dacht dat dit alles nu eenmaal bij kroeshaar hoorde en ik legde me er bij neer”. Zo hebben ook miljoenen zwarte vrouwen zich neergelegd en de gevolgen daarvan zijn bij de geringste zoekacties via de google- pagina’s al te zien. Haaruitval en haarbreek. Natuurlijk heb je de uitzondering. Maar het merendeel weegt altijd zwaarder.


Anders dan sociale status
“Om er volwassener uit te zien”, is de reden dat ouders aan hun kinderen voorschotelen. Maar het zal wel een duidelijker reden zijn geweest aangezien dit zich al een paar eeuwen voordoet. “Eigenlijk denk ik dat de meeste vrouwen het nu gewoon relaxen omdat het zo hoort. Dat was ook de reden waarom ik het deed. Het is zo gewoon. Het is normaal om te relaxen als je tiener bent. Voor een serieuze verklaring moet je terug naar de slaventijd. In Afrika was haar altijd heel belangrijk voor ons. Kapsels waren meer dan alleen haar. Het was een sociale status en deel van onze communicatie. Zwangere vrouwen, vrouwen die waren getrouwd, mannen en vrouwen van een bepaalde stam, je kon het allemaal aflezen aan een kapsel.
Zelfs vandaag de dag merk je nog hoe belangrijk haar voor ons is. Het onderscheidt van de sociale status bijvoorbeeld. Hoe vaak heb je wel niet gehoord dat een vrouw die niet straight of met onverzorgd haar rondloopt geen geld heeft om haar haar te doen. Ze heeft geen geld om een “dure” weave te betalen enzovoort. Verder besteden wij het meeste geld dan welk ander volk dan ook aan ons haar. Het was dus in Afrika zo en vandaag de dag is het nog zo dat haar heel belangrijk voor ons is het het zal wel altijd zo blijven. Helaas heeft de slavenhistorie het er bij ons ingestampt dat kroeshaar slecht haar is en dat is tot de dag van vandaag zichtbaar”. Het is ongeveer 400 jaren dat zwarte vrouwen de diepe schaamte om hun kroeshaar als een zware last op hun hoofd sjouwen. Tot het moment zij naar de verlossing zoeken in een potje van chemisch spul. “Daarom hebben we ook zoveel haarproblemen. We willen met alle mogelijkheid glad haar. En in ons streven daarnaar, vernietigen we ons haar vaak onherstelbaar. Dat is triest en we moeten er gezamelijk aan kunnen werken. Ik heb maar liefst 14 jaar gerelaxt. De reden dat ik ben gestopt is omdat ik niet kaal wilde worden. Ik had veel liever kroeshaar, dan geen haar of ongezond, gebroken gerelaxt haar. Het percentage van vrouwen met kale plekken en gebroken haar is te hoog, onze meisjes zijn te jong voor dit soort problemen en we moeten onze ogen er niet voor sluiten”.
Kroes is hot
In de afgelopen jaren is kroeshaar is wel in een positieve richting gaan richten. Voor velen, zoals first- lady Liesbeth Venetiaan- Vanenburg, begon het al in de jaren ’70 met de Black Movement en de o zo bekende slogan “Black is beautiful”. Of het tegenwoordig ligt aan de kroeshaar boeken van Mireille is niet echt duidelijk, maar kapsels met kroeshaar zijn zich vooral in de laatste jaren echt gaan ontwikkelen. Op het gebied van mode en glamour is het meer dan tevoor duidelijker worden. Aretha Franklin wist het vroeger nog klaar te spelen met haar glad gestreken coupe, maar nu klimmen artiesten als Jill Scott of Sabrina Starke enkele treden zonder in te wijden hoe glamoureus zij kunnen zijn met hun kroeshaar. “De mode wereld heeft nog niks gezien. Wat grappig is is dat je soms kroeshaar designs ziet met glad haar, maar dat mensen zich dat nauwelijks realiseren. Ik heb een video gezien van een juweliers show. Het was prachtig om te zien en al die vrouwen hadden bantus en cornorws, welliswaarmet glad haar, maar het waren allemaal kroeshaar designs”, vertelt Mireille.

Nog niet zover
Jammer genoeg ligt de echte evolutie nog niet aan onze deur. Er moet nog veel gebeuren eer de schaamte over kroeshaar uit de weg geruimd wordt. Waarschijnlijker zal de acceptatie door de medemens, verbazingwekkend genoeg juist de andere zwarte vrouwen, veel langer duren. Vrouwen weten nog altijd te weinig over kroeshaar. Het is of vlechten in verschillende kapsels of gladmaken. De verzorging van kroeshaar is dan nog even onduidelijk als 1000- stuk legpuzzel. Maar zoals die legpuzzel wordt de verwarring en onduidelijkheid minder naarmate er informatie en ervaringen aan elkaar geknoopt wordt. Tot het zover is, loopt Mireille als een van de weinige zwarte vrouwen trots als een pauw met haar afro. “Weet je dat je juist altijd postieve reacties krijgt? Het is echt opvallend. Eens zei een vreemde man hier in Amerika tegen me: You just made my day. Ha, ik moest echt lachen. Dat soort reacties krijg ik als ik een afro draag”.